भोजपुर : बाँदरले मकै, कोदो, आलुलगायतका बाली नष्ट गर्न थालेपछि भोजपुरका ग्रामीण क्षेत्रका किसानले विकल्पका रूपमा घरतरुल खेती गर्न थालेका छन्।
जमिनमुनि फल्ने भएकाले बाँदर तथा अन्य वन्यजन्तुबाट सुरक्षित रहने र कम मिहिनेतमै राम्रो आम्दानी लिन सकिने भएपछि किसानको आकर्षण तरुल खेतीतर्फ बढेको हो।
बाँदरले परम्परागत बाली सखाप पार्न थालेपछि कतिपय किसानले खेतबारी नै बाँझो छाड्ने गरेका थिए। अहिले भने त्यस्ता जमिनमा समेत किसानले तरुल खेती गर्न थालेका छन्।
भोजपुर नगरपालिका–५ का किसान बेनीबहादुर विष्टका अनुसार बाँदरको समस्या बढी भएका क्षेत्रमा घरतरुल भरपर्दो आम्दानीको स्रोत बनेको छ।
“बाँदरले अरू बाली केही पनि बाँकी राख्दैन,” उनले भने, “तर तरुल जमिनमुनि फल्ने भएकाले सुरक्षित रहन्छ। अहिले गाउँका धेरै किसानले बाँदर छल्नकै लागि भए पनि तरुल खेती विस्तार गरेका छन्।”
तरुल उसिनेर खान तथा तरकारीका रूपमा प्रयोग हुने भएकाले यसको बजार माग पनि राम्रो रहेको किसानहरू बताउँछन्। स्थानीय किसान धन थापाका अनुसार अहिले गोडमेल गरिएको तरुल कात्तिक–मंसिरदेखि खनेर बजारमा बिक्रीका लागि लैजाने गरिन्छ। किसानले मुख्यतः जाँते र पतले जातको घरतरुल रोप्ने गरेका छन्।
“स्थानीय बजारमा घरतरुल प्रतिकिलो ८० देखि १२० रुपैयाँसम्ममा सजिलै बिक्री हुन्छ,” थापाले भने, “मलखाद र माटोको अवस्था राम्रो भए एउटै बोटबाट १५ देखि २० किलोसम्म उत्पादन लिन सकिन्छ। यसकै आम्दानीले नुनतेलदेखि घरपरिवारको सामान्य खर्च टरेको छ।”
कम सिँचाइ र भिरालो जमिनमा समेत राम्रो उत्पादन हुने भएकाले पहाडी भूभागका लागि तरुल उपयुक्त बाली मानिन्छ। विशेषगरी माघे संक्रान्तिका बेला यसको माग बढ्ने भएकाले किसानले सोही समयलाई लक्षित गरेर उत्पादन तथा बिक्री गर्ने गरेका छन्।
स्थानीय बजारका साथै धरान, इटहरी र विराटनगरलगायतका सहरमा समेत भोजपुरको तरुलको माग रहेकाले बजारीकरणमा समस्या नरहेको किसानहरू बताउँछन्।
कृषि विज्ञहरूका अनुसार बाँदर प्रभावित क्षेत्रका किसानलाई यस्ता वैकल्पिक तथा नगदे बालीतर्फ आकर्षित गर्न स्थानीय सरकारले प्राविधिक सहयोग र उन्नत बीउ उपलब्ध गराउन आवश्यक छ।