पोखरा,
पोखरा आज नेपालकै प्रमुख पर्यटकीय, व्यावसायिक तथा तीव्र शहरीकरण भइरहेको शहरका रूपमा स्थापित हुँदै गएको छ। प्राकृतिक सम्पदा, सांस्कृतिक विविधता, आतिथ्य व्यवसाय र बढ्दो आर्थिक गतिविधिका कारण यहाँ दैनिक रूपमा हजारौँ आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकहरूको आगमन भइरहेका छन्। शहरको यही तीव्र विकाससँगै सुरक्षा व्यवस्थापनलाई समयानुकूल, व्यवस्थित र प्रविधिमैत्री बनाउनु आजको अपरिहार्य आवश्यकता बनेको छ।
बढ्दो जनघनत्व, सवारी साधनको चाप, व्यापारिक गतिविधिको विस्तार तथा शहरी संरचनाको तीव्र विकाससँगै सुरक्षा चुनौतीहरू पनि थप जटिल बन्दै गएका छन्। यस्तो परिस्थितिमा आधुनिक प्रविधिमा आधारित निगरानी प्रणाली, विशेषगरी सीसीटिभी क्यामराको प्रभावकारी प्रयोग र व्यवस्थापनले शहरको सुरक्षा सुदृढ गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ।
सीसीटिभी प्रणाली केवल निगरानीको साधन मात्र होइन, अपराध नियन्त्रण तथा अनुसन्धानको प्रभावकारी माध्यम पनि हो। सार्वजनिक स्थल, मुख्य सडक, बजार क्षेत्र, बैंक तथा वित्तीय संस्था, होटल, विद्यालय, सरकारी कार्यालय लगायत संवेदनशील स्थानहरूमा जडान गरिएका क्यामराले चौबीसै घण्टा गतिविधिको निगरानी गर्न सहयोग पुर्याउँछन्। चोरी, लुटपाट, तोडफोड, दुर्घटना तथा अन्य आपराधिक घटनाको न्यूनीकरणमा यसको भूमिका उल्लेखनीय रहँदै आएको छ। कुनै घटना घटेमा क्यामरामा सुरक्षित दृश्य अनुसन्धानका लागि भरपर्दो प्रमाण बन्नुका साथै अपराधी पहिचान र कानुनी प्रक्रिया अघि बढाउन पनि सहजता प्रदान गर्दछ।
यसको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष भनेको सामाजिक अनुशासन र जिम्मेवारीबोधको विकास हो। जब सार्वजनिक स्थानहरू निगरानीको दायरामा हुन्छन्, नागरिकहरू स्वाभाविक रूपमा सचेत र जिम्मेवार व्यवहार गर्न प्रेरित हुन्छन्। यसले समाजमा अनुशासन, पारदर्शिता र सुरक्षाको भावना मजबुत बनाउन मद्दत गर्दछ।
अबको आवश्यकता भनेको स्थानीय सरकार, नेपाल प्रहरी, निजी क्षेत्र, व्यवसायी समुदाय तथा आम नागरिकबीच सशक्त सहकार्य र समन्वय हो। आधुनिक सुरक्षा प्रविधिको विस्तार, निगरानी प्रणालीको सुदृढीकरण तथा दीर्घकालीन सुरक्षा रणनीतिमा सबै पक्ष प्रतिबद्ध हुन सके मात्र पोखरालाई पूर्ण रूपमा सुरक्षित, सभ्य र पर्यटकमैत्री शहरका रूपमा स्थापित गर्न सकिन्छ।
तर, केवल सीसीटिभी क्यामरा जडान गरेर मात्र उद्देश्य पूरा हुँदैन। यसको दीर्घकालीन प्रभावकारिताका लागि व्यवस्थित सञ्चालन र नियमित व्यवस्थापन अत्यावश्यक हुन्छ। गुणस्तरीय रेकर्डिङ प्रणाली, नियमित मर्मतसम्भार, दक्ष प्राविधिक जनशक्ति, सुरक्षित डेटा व्यवस्थापन तथा २४ घण्टा निगरानी प्रणालीलाई समान रूपमा प्राथमिकता दिनुपर्छ। साथै, ट्राफिक व्यवस्थापन, भीड नियन्त्रण, विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा आपतकालीन अवस्थाको निगरानीमा समेत आधुनिक सीसीटिभी प्रणाली अत्यन्त उपयोगी बन्न सक्छ।
यसै सोच र आवश्यकतालाई आत्मसात गर्दै मैले जिल्ला प्रहरी कार्यालय कास्कीसँग समन्वय गरी पोखरा महानगरपालिका वडा नं. ४ को नेतृत्वमा रहँदा आधुनिक निगरानी तथा सुरक्षा व्यवस्थापनका लागि आवश्यक भवन निर्माण कार्य सम्पन्न गर्ने अवसर प्राप्त गरेको थिएँ। यो पहलले सुरक्षा निकायलाई प्रविधिमार्फत अझ प्रभावकारी ढंगले काम गर्न सहयोग पुग्ने विश्वास लिइएको छ। साथै, यसले पोखरालाई सुरक्षित, व्यवस्थित र आधुनिक शहरका रूपमा विकास गर्ने अभियानमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
अबको आवश्यकता भनेको स्थानीय सरकार, नेपाल प्रहरी, निजी क्षेत्र, व्यवसायी समुदाय तथा आम नागरिकबीच सशक्त सहकार्य र समन्वय हो। आधुनिक सुरक्षा प्रविधिको विस्तार, निगरानी प्रणालीको सुदृढीकरण तथा दीर्घकालीन सुरक्षा रणनीतिमा सबै पक्ष प्रतिबद्ध हुन सके मात्र पोखरालाई पूर्ण रूपमा सुरक्षित, सभ्य र पर्यटकमैत्री शहरका रूपमा स्थापित गर्न सकिन्छ।
अन्ततः, सीसीटिभी क्यामरा र यसको प्रभावकारी व्यवस्थापन आजको आवश्यकता मात्र नभई सुरक्षित, अनुशासित र आधुनिक समाज निर्माणको बलियो आधार हो। प्रविधिको सही प्रयोगमार्फत हामीले सुरक्षित पोखरा र विश्वसनीय सामाजिक वातावरण निर्माण गर्न सक्नेछौँ।
– बास्तोला पोखरा ४ का तत्कालिन वडाअध्य समेत हुन ।
