कुनै फिल्मले दर्शकलाई हँसाउँछ, कुनैले रुवाउँछ। तर केही फिल्म यस्ता हुन्छन्, जसले हलबाट बाहिरिएपछि पनि समाज र राजनीतिलाई हेर्ने दृष्टिकोणमाथि प्रश्न उठाइरहन्छन्। दीपकराज गिरी, दीपाश्री निरौला र दीपेन्द्र लामाको सहकार्यमा बनेको ‘छ माया छपक्कै-२’ यही प्रश्न उठाउने प्रयासमा देखिन्छ। फिल्मले प्रेमलाई केवल दुई मनबीचको आकर्षणमा सीमित नराखी राजनीति, जातीय विभेद, पारिवारिक सोच र विदेशमोहसँग जोडेर नेपाली समाजको एउटा जटिल चित्र प्रस्तुत गरेको छ।
फूलपातीको दिन चरिकोटस्थित कालिञ्चोक चलचित्र मन्दिरमा प्रदर्शन भएको यो फिल्मको मूल आकर्षण मनोरञ्जनसँगै सामाजिक र राजनीतिक विसङ्गतिमाथि गरिएको व्यङ्ग्य हो। तर प्रश्न उठ्छ-यति धेरै विषयलाई एउटै कथामा समेट्ने प्रयासले फिल्मलाई अर्थपूर्ण बनाएको छ कि यसको कथावस्तु नै छरिएको छ?
राजनीतिमा सिद्धान्तको कुरा, व्यवहारमा स्वार्थको खेल
‘छ माया छपक्कै-२’ लाई प्रेमकथाभन्दा राजनीतिक चरित्रहरूको पर्दाफास गर्ने प्रयासका रूपमा हेर्न सकिन्छ। फिल्ममा राजनीति परिवर्तनको माध्यम बन्नुपर्ने हो कि व्यक्तिगत उन्नतिको भर्याङ भन्ने प्रश्न बारम्बार उठ्छ।
कम्युनिस्ट पार्टीका महासचिवको छोटो समयमै बदलिएको जीवनशैली र स्थानीय तहमा पार्टीका लागि निरन्तर खटिने इमानदार कार्यकर्ताको दयनीय अवस्थाबीचको अन्तरले राजनीतिक सिद्धान्त र व्यवहारको दूरी देखाउँछ। जनताको जीवन बदल्ने सपना देखाएर राजनीतिमा प्रवेश गर्नेहरू आफैँ बदलिन्छन्, तर उनीहरूलाई विश्वास गर्ने जनताको जीवन भने किन उस्तै रहन्छ?
चप्पल लगाएर राजधानी छिर्ने नेता महँगा घडी, सुकिला पहिरन र चिल्ला गाडीसहित गाउँ फर्कंदा पनि गाउँको वास्तविकता नबदलिनु फिल्मले प्रस्तुत गरेको प्रभावशाली राजनीतिक बिम्ब हो। यो दृश्य कुनै एउटा दलको मात्र कथा नभई नेपाली राजनीतिक संस्कारमाथि गरिएको व्यङ्ग्यका रूपमा बुझ्न सकिन्छ।
यद्यपि, राजनीतिक विसङ्गतिलाई देखाउनु र त्यसको गहिराइसम्म पुग्नु फरक कुरा हुन्। फिल्मले समस्या पहिचान गर्न खोजेको छ, तर त्यसको समाधान र राजनीतिक परिवर्तनको सम्भावनालाई अझ स्पष्ट ढङ्गले प्रस्तुत गर्न सकेको भए यसको प्रभाव थप गहिरो हुन सक्थ्यो।
प्रेमको हारमा परिवार, जात र विदेशमोह
फिल्मको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष प्रेममाथि समाजले खडा गरेका अदृश्य पर्खालहरू हुन्। प्रेम गर्ने दुई व्यक्तिको चाहना मात्रले सम्बन्ध सफल हुँदैन; त्यसमा परिवारको स्वीकृति, सामाजिक प्रतिष्ठा, जातीय पहिचान र आर्थिक भविष्यसमेत जोडिन्छन्।
दलित समुदायको पक्षमा बोल्ने नेताले आफ्नै छोराको प्रेमसम्बन्धमा जातीय पहिचानलाई बाधक बनाउनु फिल्मको एउटा गम्भीर व्यङ्ग्य हो। सार्वजनिक मञ्चमा समानताको नारा लगाउने व्यक्तिले निजी जीवनमा त्यही समानता स्वीकार गर्न नसक्नुले नेपाली समाजमा जातीय विभेद अझै कति गहिरो छ भन्ने प्रश्न उठाउँछ।
यसले एउटा महत्त्वपूर्ण विरोधाभास देखाउँछ-राजनीतिमा जातीय विभेद विरोधको मुद्दा हुन सक्छ, तर व्यवहारमा आफ्नै परिवारभित्र त्यो विभेद कायमै रहन सक्छ। सामाजिक परिवर्तनका लागि भाषणभन्दा व्यवहारमा परिवर्तन आवश्यक हुन्छ भन्ने सन्देश यहाँ बलियो देखिन्छ।
त्यस्तै, आर्थिक असुरक्षा र राम्रो भविष्यको खोजीमा विदेश जान चाहने युवापुस्ताको मनोविज्ञान पनि कथासँग जोडिएको छ। आफ्नै देशमा सम्भावना नदेख्दा विदेश रोज्ने युवालाई केवल देशप्रेमको भाषणले रोक्न सकिँदैन। उनीहरूलाई देशमै सम्मानजनक जीवन र अवसर दिन सक्ने वातावरण निर्माण गर्नु आवश्यक हुन्छ।
राजा : राजनीतिक अवसानपछि फेरि सम्भावनाको खोजी
दीपकराज गिरीले निर्वाह गरेको राजाको चरित्र फिल्मको कथात्मक केन्द्रमध्ये एक हो। राजनीतिक यात्रामा पछाडि परेपछि पठाओबाट आम्दानी गर्दै भविष्य खोज्ने राजा फेरि प्रेम र राजनीतिको घुम्तीमा पुग्छन्।
यो चरित्रमार्फत फिल्मले राजनीतिमा व्यक्तिको महत्त्वाकाङ्क्षा, पारिवारिक दबाब र सामाजिक जिम्मेवारीबीचको द्वन्द्व देखाउन खोजेको छ। आमाको धार्मिक विश्वास र श्रीमतीको विदेशमोहले राजाको निर्णयमा पार्ने प्रभावले परिवारभित्रै फरक सोच र प्राथमिकताबीच हुने सङ्घर्षलाई उजागर गर्छ।
तर राजाको राजनीतिक यात्रालाई अझ सशक्त बनाउन सकिने सम्भावना पनि देखिन्छ। व्यक्तिगत प्रेम र पारिवारिक समस्याबाट अघि बढेर जनताको जीवनमा परिवर्तन ल्याउने नेतृत्वका रूपमा उनको विकासलाई थप गहिराइमा प्रस्तुत गरिएको भए पात्रको यात्रा अझ अर्थपूर्ण बन्न सक्थ्यो।
राजनीतिमा फर्कनु मात्र परिवर्तन होइन; जनताका लागि के परिवर्तन गरियो भन्ने प्रश्नको उत्तर दिन सक्नु वास्तविक नेतृत्व हो।
धार्मिक आस्था र अन्धविश्वासबीचको दूरी
दीपाश्री निरौलाको माताका रूपमा देखिने छोटो भूमिका पनि फिल्मको सन्देशसँग जोडिएको छ। धार्मिक विश्वासले मानिसलाई मानसिक सहारा दिन सक्छ, तर हरेक समस्याको समाधान धार्मिक कर्मकाण्डमै खोज्नु उचित हुँदैन भन्ने पक्षलाई फिल्मले सङ्केत गरेको देखिन्छ।
धार्मिक आस्था, पारिवारिक संस्कार र व्यक्तिगत निर्णयबीचको सम्बन्धलाई व्यङ्ग्यात्मक ढङ्गले प्रस्तुत गर्ने प्रयास रोचक छ। छोटो उपस्थितिमै दीपाश्रीले कथाको भाव र सन्देशलाई प्रभावकारी बनाउन सहयोग गरेकी छन्।
यद्यपि, यस्ता विषयलाई अझ सन्तुलित रूपमा प्रस्तुत गर्न सके फिल्मको सन्देश थप स्पष्ट हुने थियो। आस्थाको सम्मान गर्दै अन्धविश्वासमाथि प्रश्न उठाउनु नै यसको बलियो पक्ष बन्न सक्थ्यो।
अभिनयमा दम, कथामा अझ कसिलोपनको आवश्यकता
अभिनयका दृष्टिले ‘छ माया छपक्कै-२’ प्रशंसायोग्य देखिन्छ। दीपकराज गिरी र केकी अधिकारीले आफ्ना भूमिकालाई सहज ढङ्गले निर्वाह गरेका छन्। सनिशा भट्टराई र रिहान गिरीजस्ता नयाँ कलाकारको उपस्थितिले पनि कथालाई ताजापन दिएको छ।
रविन्द्र झा, कर्मा शाक्य, जीतु नेपाल, मेक्सम गौडेललगायत कलाकारले आ-आफ्नो भूमिकामार्फत फिल्मलाई थप जीवन्त बनाएका छन्। विशेषगरी मेक्सम गौडेलको भूमिकालाई अझ विस्तार गर्न सके कथामा हास्य र व्यङ्ग्यको सन्तुलन थप प्रभावकारी हुन सक्ने सम्भावना देखिन्छ।
लेखक–निर्देशक दीपेन्द्र लामाले राजनीतिक र सामाजिक विषयलाई प्रतीक तथा बिम्बमार्फत व्यक्त गर्ने प्रयास गरेका छन्। पत्रकारिताको अनुभवबाट विकसित हुन सक्ने सामाजिक सूक्ष्म दृष्टि उनको लेखनमा झल्किन्छ।
तर झन्डै तीन घण्टाको फिल्ममा राजनीति, प्रेम, परिवार, जातीय विभेद, धार्मिक विश्वास र विदेशमोहजस्ता धेरै विषय एकैपटक समेटिँदा कथाको मुख्य धार केही कमजोर भएको अनुभूति हुन्छ। कुन विषयलाई केन्द्रमा राख्ने र कुनलाई सहायक रूपमा अघि बढाउने भन्नेमा अझ स्पष्टता भएको भए फिल्मको प्रभाव बढ्न सक्थ्यो।
प्राविधिक पक्षमा पनि अझ परिष्कृत प्रस्तुति, दृश्यको कसिलो संयोजन र कथाको गतिमा थप ध्यान दिन सके फिल्मले आफ्नो विषयवस्तुलाई अझ प्रभावकारी बनाउन सक्थ्यो।
‘छ माया छपक्कै-३’ ले अब के दिनुपर्छ?
अर्को दसैँमा ‘छ माया छपक्कै–३’ ल्याउने घोषणा गरिएको सन्दर्भमा दर्शकको अपेक्षा केवल नयाँ कथा र थप मनोरञ्जनमा सीमित हुनु हुँदैन। राजाजस्ता पात्रले राजनीतिको अर्को यात्रा तय गर्दा जनताका वास्तविक समस्या समाधान गर्ने नेतृत्वको सम्भावना देखाउन सक्नु महत्त्वपूर्ण हुनेछ।
राजनीतिक विकृतिमाथि व्यङ्ग्य गर्नु आफैँमा उपलब्धि हो। तर त्यसपछि कस्तो राजनीति आवश्यक छ, युवाले देशमै भविष्य देख्ने वातावरण कसरी बन्न सक्छ र जातीय विभेदबाट मुक्त समाज निर्माण गर्न के गर्नुपर्छ भन्ने प्रश्नमा पनि फिल्मले अझ स्पष्ट दृष्टिकोण दिन सके यसको सामाजिक महत्त्व बढ्नेछ।
निष्कर्ष : हँसाउँदै प्रश्न गर्ने फिल्म
‘छ माया छपक्कै-२’ पूर्णतः दोषरहित फिल्म नहुन सक्छ, तर यसले उठाएका राजनीतिक र सामाजिक प्रश्न महत्त्वपूर्ण छन्। अभिनय यसको बलियो पक्ष हो भने विषयवस्तुको विस्तार र प्राविधिक प्रस्तुतिमा सुधारको सम्भावना देखिन्छ।
फिल्मले नेपाली समाजमा रहेको राजनीतिक अवसरवाद, सिद्धान्त र व्यवहारबीचको दूरी, जातीय विभेद, पारिवारिक दबाब र युवाको विदेशमोहलाई एउटै कथामा जोड्ने प्रयास गरेको छ। यसको प्रभावकारिता सबै विषयलाई समान गहिराइमा प्रस्तुत गर्न सकेको छ कि छैन भन्नेमा निर्भर गर्छ।
अन्ततः, ‘छ माया छपक्कै-२’ ले एउटा प्रश्न छोड्छ-राजनीति बदलिएको छ, नेताको जीवन बदलिएको छ; तर आम नागरिकको जीवनचाहिँ कति बदलिएको छ?
सायद यही प्रश्न आजको नेपाली समाज र नयाँ पुस्ताले खोजिरहेको उत्तरसँग पनि जोडिन्छ। फिल्मको वास्तविक सफलता यही हो कि यसले दर्शकलाई हँसाएर मात्र बिदा गर्दैन, बरु समाजको ऐनामा आफ्नै अनुहार हेर्न पनि बाध्य बनाउँछ।
‘छ माया छपक्कै-२’ ले दर्शकबाट राम्रो प्रतिक्रिया पाइरहेको निर्माण पक्षले जनाएको छ। दर्शकको सकारात्मक प्रतिक्रियासँगै फिल्म प्रदर्शन गर्ने हलको संख्या पनि बढ्दै गएको निर्माताको भनाइ छ।
