सुरेश रानाभाट/परिचय पोखरा
पल्टनको कडा अनुशासनले मेरो शरीरलाई बलियो बनायो, हङकङको उच्च सुरक्षा घेराले मलाई दायित्वबोध सिकायो तर पर्वत लाङ्दीको माटो र तमु धींको आँगनले मुटुभित्र परोपकारको अमर दीप बालिदियो। घरदेश छोडेर परदेश बस्दा छातीभरि मातृभूमिको माया बोकेर हिँड्नु नै वास्तविक लाहुरेको धर्म हो। शान्तकुमार गुरुङ
- अनुशासन र शौर्यको पल्टने विरासत: मलेसियाको कुलाङमा जन्मिएर पर्वतको विकट लाङ्दी गाउँको पाखापखेरामा हुर्कँदै, पिताको पदचाप पछ्याएर बेलायती सेनाको ६ जीआर (6th Gurkha Rifles) मा भर्ती भई १७ वर्षसम्म अनुशासित सेवाका साथ कार्यवाहक सार्जेन्टको जिम्मेवारी वहन।
- अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको अभेद्य सुरक्षा दक्षता: सैन्य सेवापश्चात् एसियाकै सर्वाधिक धनी तथा प्रभावशाली उद्योगपति डा. ली का शिङ (Dr. Li Ka-shing) को व्यक्तिगत अङ्गरक्षक (Personal Bodyguard) का रूपमा ११ वर्षसम्म उच्च निष्ठा, गोपनीयता र व्यावसायिकताका साथ कार्य सम्पादन।
- मातृभूमि र बाढीपीडितका लागि १०० किमी ट्रेलवाक: तमु धीं यूकेमार्फत बेलायतमा सक्रिय रहँदै क्वीन्स गोर्खा सिग्नल्सद्वारा आयोजित १०० किलोमिटर लामो ट्रेलवाकर पदयात्रामा टिम लिडर भई २२ घण्टा ५४ मिनेटमा सफलता हासिल; JustGiving अभियानमार्फत ८,००० पाउन्डभन्दा बढी (झन्डै १४ लाख रुपियाँ) राहत सङ्कलन गरी नेपालका भोटेकोशी बाढीपीडितलाई प्रत्यक्ष सहयोग।
- ६ फिट अग्लो भव्य व्यक्तित्व र मनकारी स्वभाव: ६ फिट अग्लो शानदार कद, गोरो वर्ण, हेर्दैमा विदेशीजस्तो देखिने आकर्षण, हंसमुख चेहरा, फरासिलो बोली, सरल व्यवहार र नि:स्वार्थ सामाजिक सेवामा अनवरत खटिने सहयोगी मन।
- सर्वोच्च सामुदायिक सम्मान आदर्श तमु: सैन्य शौर्य, VVIP सुरक्षा दक्षता, पारिवारिक त्याग र निरन्तरको नि:स्वार्थ परोपकारी कर्मको उच्च कदर गर्दै तमु धीं यूकेद्वारा यस वर्ष प्रदान गरिएको ऐतिहासिक आदर्श तमु सम्मान।
परिचयात्मक जग र माटोको सुगन्ध
नेपाली समाजमा लाहुरे परम्परा केवल रोजीरोटी वा वैदेशिक रोजगारीको माध्यम मात्र होइन; यो त वीरता, अनुशासन, इमानदारिता, स्वाभिमान र परिवारप्रतिको अगाध दायित्वको एउटा अजस्र ऐतिहासिक अध्याय हो।गण्डकी प्रदेशको काखमा अवस्थित पर्वत जिल्लाको पाखापखेरा, भन्ज्याङ र डाँडाकाँडाहरूमा लाहुरे संस्कृति नयाँ कुरा होइन। त्यही लाहुरे परम्पराको गर्विलो धरातल र सांस्कृतिक माटोमा हुर्किएका एक अनुशासित, कर्तव्यनिष्ठ र सहृदयी व्यक्तित्व हुन् शान्तकुमार गुरुङ। आज बेलायतको मुटुमा बसेर पनि उनी नेपाली समुदायका लागि प्रेरणाका उज्याला पुञ्ज र भरपर्दा अभिभावक बनेका छन्।
उनी हेर्दैमा अलिक फरक र विशिष्ट देखिन्छन्। छ फिट अग्लो शानदार कद, गोरो वर्ण, हेर्दैमा विदेशीजस्तो देखिने आकर्षक अनुहार, सधैँ ओठको डिलमा सजिरहने हंसमुख चेहरा, फरासिलो बोली र अत्यन्तै सरल व्यवहार। शान्तकुमारलाई पहिलोपटक भेट्ने जुनसुकै मानिस पनि उनको विनम्रता र फरासिलो शैलीबाट मोहित हुन्छ। उनको बाह्य रूप जति ओजस्वी छ, उनको भित्री मन त्योभन्दा धेरै गुणा कोमल, परोपकारी र मनकारी छ।
शान्तकुमारको जन्म आजभन्दा ५८ वर्षअघि अर्थात् १६ जुन १९६८ मा मलेसियाको कुलाङ भन्ने स्थानमा भएको थियो। उनका पिता ब्रिटिस गोर्खा सैनिकमा कार्यरत भएकाले उनी मलेसियाको ब्यारकमै जन्मिएका थिए। तर, उनको नालगाडिएको, चेतना पलाएको र पुर्ख्यौली नाभी गाडिएको मूल थलो भने पर्वत जिल्लाको कुना-काप्चामा लुकेको विकट तर प्राकृतिक रूपमा मनोरम लाङ्दी गाउँ हो। पर्वतको लाङ्दी गाउँसँग उनीहरूको गहिरो र अटुट आञ्चलिक सम्बन्ध रहँदै आयो। पछि उनको परिवार पर्यटकीय सहर पोखराको मध्यभागमा रहेको बगाले टोलमा स्थायी रूपमा बसोबास गर्न थाल्यो।
शान्तकुमारका पिता स्वर्गीय लालकाजी गुरुङ गाउँका एक निष्ठावान्, भद्र र जनप्रिय भूतपूर्व प्रधानपञ्च थिए। पिता स्वयं ब्रिटिस गोर्खा सैनिकका रूपमा ६ जीआर (6th Gurkha Rifles) मा लामो समय सेवा गरेर पल्टन र राष्ट्रको नाम राखेका व्यक्तित्व थिए। माता निरसुबा गुरुङको स्नेही काख र पूर्वसैनिक पिताको अनुशासित चौघेराभित्र शान्तकुमारको बाल्यकाल हुर्कियो। उनी आफ्ना आमाबाबुका माइला सुपुत्र हुन्।
शान्तकुमारको प्रारम्भिक बाल्यकाल र प्राथमिक शिक्षा पर्वतको लाङ्दी गाउँकै स्थानीय धुले बाटो, पाखापखेरा र कुवा-पँधेरोको सामीप्यमा बित्यो। लाङ्दीका उकाली-ओराली, मकै-कोदो खेती गरिने गह्राहरू, रोधीघरको सुगन्ध र गाउँले सोझो जनजीवनले शान्तकुमारलाई बाल्यकालदेखि नै कठोर, सहनशील र मिहिनेती बनाउन ठूलो योगदान पुर्यायो। गाउँको प्राथमिक विद्यालयमा अक्षरारम्भ गरेपछि उनी निम्न माध्यमिक तहको अध्ययनका लागि अघि बढे।पछि उनको परिवार पोखरा सरेपछि उनी पोखराको ऐतिहासिक, नामी र अनुशासित शैक्षिक संस्था अमरसिंह हाइस्कुलमा भर्ना भए।अमरसिंह हाइस्कुलको आँगनमा बिताएको विद्यालय जीवनले शान्तकुमारको अध्ययन, अनुशासन र खेलकुदप्रतिको रुचिलाई झनै निखार्ने काम गर्यो।त्यहीँबाट उनले सफलतापूर्वक एसएलसी उत्तीर्ण गरे।
बाल्यकालदेखि नै अनुशासित वातावरणमा हुर्किएका शान्तकुमारको मनमा सानै उमेरदेखि जीवनमा केही गरेर देखाउनुपर्छ, आफ्नै गोडामा उभिनुपर्छ र समाजका लागि उपयोगी बन्नुपर्छ भन्ने अदम्य हुटहुटी थियो। पिताको पल्टने जीवन, ६ जीआरको पोसाक, गोर्खालीको सान र समाजमा लाहुरेहरूले पाउने मान-सम्मानले उनलाई गहिरो प्रभाव पारेको थियो। अमर सिंह हाइस्कुलको चौरमा दौडिँदा होस् या पर्वत लाङ्दीका उकाली-ओराली गर्दा, शान्तकुमारको मानसपटलमा आफ्नो लक्ष्य प्राप्तिका लागि निरन्तर अघि बढ्ने सङ्कल्प प्रष्ट भइसकेको थियो।
हाम्रो पर्वत लाङ्दीको माटोमा एउटा अलग्गै सुगन्ध थियो। बाबु पल्टनमा हुनुहुन्थ्यो, आमाले गाउँमा दुःख गरेर हुर्काउनुभयो। सानैदेखि बाबुको गोर्खाली पोसाक देख्दा मलाई पनि पल्टनमा छिरेर देश र परिवारको नाम राख्ने ठूलो धोको थियो, शान्तकुमार पुराना दिन सम्झँदै भन्छन्।
६ जीआर पल्टनको यात्रा, अनुशासन र खेलकुदको स्वर्णिम अध्याय
पोखराको अमर सिंह हाइस्कुलबाट एसएलसी उत्तीर्ण गरेपछि शान्तकुमारको जीवनले एउटा ऐतिहासिक र निर्णायक मोड लियो। जनवरी १९८७ मा, १९ वर्षको युवा उमेरमा उनी बेलायती सेनामा भर्ती भए।यो उनको बाल्यकालको सपनाको साकार रूप मात्र थिएन, बरु आफ्ना पिताको पदचापलाई पछ्याउँदै गोर्खाली वीरताको परम्परालाई अघि बढाउने एउटा गौरवशाली अवसर पनि थियो।
संयोग पनि कस्तो अद्भुत पर्यो भने, शान्तकुमार बेलायती सेनाको त्यही पल्टनमा भर्ती भए, जहाँ उनका पिता स्वर्गीय लालकाजी गुरुङले वर्षौंसम्म आफ्नो रगत र पसिना बगाएका थिए अर्थात् ६ जीआर (6th Gurkha Rifles)। आफ्नै पिताले सेवा गरेको ऐतिहासिक पल्टन ६ जीआरको बिल्ला छातीमा सजाउन पाउनु शान्तकुमारका लागि एकातिर अपार गर्वको विषय थियो भने अर्कोतिर पिताको साख र पल्टनको गरिमालाई जोगाइराख्ने ठूलो चुनौती पनि थियो। सैनिक जीवनको कडा अनुशासन, हङकङ र बेलायतका कठोर सैन्य तालिमहरू, शारीरिक तथा मानसिक दृढता र काथर हुनुभन्दा मर्नु राम्रो भन्ने गोर्खाली आदर्शलाई आत्मसात् गर्दै उनले पल्टनमा सेवा सुरु गरे।उनले झन्डै १७ वर्षसम्म बेलायती सेनामा निष्कलङ्क, अनुशासित र गौरवपूर्ण सेवा प्रदान गरे।
सैनिक सेवाका क्रममा शान्तकुमारले केवल परेड खेल्ने र हतियार चलाउने काम मात्र गरेनन्, बरु आफ्नो तीक्ष्ण बुद्धि, कार्यकुशलता, नेतृत्व क्षमता र उच्च व्यावसायिकताको छाप छोडे।उनको यही लगनशीलता र क्षमताको कदर गर्दै पल्टनले उनलाई कार्यवाहक सार्जेन्ट (Acting Sergeant) को महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारी सुम्पियो।कार्यवाहक सार्जेन्टका रूपमा उनले आफ्ना मातहतका जवानहरूलाई अनुशासनमा राख्ने, सैन्य अभ्यासहरूको नेतृत्व गर्ने र कमान्डरका निर्देशनहरूलाई सफलतापूर्वक कार्यान्वयन गराउने काममा उच्च दक्षता देखाए।
सैनिक जीवनकै क्रममा उनले विश्वका विभिन्न मुलुकहरूमा सञ्चालित कडा सैन्य अभ्यास, रणनीतिक तालिम र संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय शान्ति स्थापनासम्बन्धी महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारीहरूमा सहभागी हुने अवसर पाए।अन्तर्राष्ट्रिय सैन्य अभ्यासहरूमा प्राप्त अनुभवले उनको दृष्टिकोणलाई फराकिलो बनायो भने सङ्कटको घडीमा कसरी शान्त रहेर ठोस निर्णय लिने भन्ने कला सिकाउन मद्दत गर्यो।उनको लामो, निष्ठावान् र अनुशासित सेवाको मूल्याङ्कन गर्दै बेलायती सेनाले उनलाई दीर्घ सेवा तथा असल आचरण पदक एवं शान्ति स्थापना पदक लगायतका विभिन्न सम्मान र तक्माहरूबाट विभूषित गर्यो। यी पदकहरू उनको इमानदारिता, सैन्य अनुशासन र मातृभूमि एवं पल्टनप्रतिको निष्ठाका जीवन्त प्रमाण हुन्।
सैनिक जीवनमा युद्धकला र अनुशासन जति महत्त्वपूर्ण हुन्छ, खेलकुदको भूमिका पनि त्यति नै उच्च हुन्छ। शान्तकुमारको खेलकुदप्रतिको लगाव र प्रतिभा सानैदेखि अद्वितीय थियो।अमर सिंह हाइस्कुलमा पढ्दा नै उनले प्रसिद्ध वीरेन्द्र सिल्ड प्रतियोगितामा सहभागिता जनाएर पश्चिमाञ्चल क्षेत्रीय खेलाडीका रूपमा समेत चयन हुने अवसर पाएका थिए। विद्यालय जीवनको खेलकुदको यही जगलाई उनले बेलायती सेनाको १७ वर्षे सेवा अवधिमा पनि निरन्तरता दिए।
बेलायती सेनामा रहँदा शान्तकुमार भलिबल, फुटबल र बास्केटबलजस्ता खेलहरूमा पल्टनको तर्फबाट निरन्तर मैदानमा उत्रिए।उनी एक उत्कृष्ट खेलाडी मात्र थिएनन्, टोलीलाई एकीकृत गरेर लैजान सक्ने एक कुशल टिम प्लेयर र रणनीतिकार पनि थिए।उनको सक्रिय सहभागिता, खेल कौशल र टोलीप्रतिको अतुलनीय समर्पणकै कारण उनको बटालियनले ब्रिटिस आर्मीभित्रका प्रतिष्ठित प्रतियोगिताहरूमा अभूतपूर्व सफलता हासिल गर्यो।शान्तकुमारको अतुलनीय योगदानमा उनको बटालियनले नेपाल कपको उपाधि चुम्न सफल भयो भने भलिबल प्रतियोगितामा लगातार पाँच पटकसम्म आर्मी च्याम्पियन बन्ने ऐतिहासिक गौरव प्राप्त गर्यो। खेलकुदको मैदानमा हासिल गरेको यो सफलताले उनको नेतृत्व क्षमता, सामूहिक भावना र जुझारुपनलाई थप निखार्ने काम गर्यो।
पल्टनमा रहँदा खेलकुद हाम्रो रगतमै बगेको हुन्थ्यो। मैदानमा उत्रिँदा पल्टनको नाम राख्नुपर्छ भन्ने धुन हुन्थ्यो। भलिबलमा पाँच पटक आर्मी च्याम्पियन बन्दा र नेपाल कप जित्दाको खुसी शब्दमा बयान गर्न सकिन्न, शान्तकुमार रोमाञ्चित हुँदै सम्झन्छन्।
डा. ली का शिङको अभेद्य सुरक्षा घेरा र २८ वर्षे गौरवशाली सेवायात्रा
बेलायती सेनामा १७ वर्षको गौरवपूर्ण र अनुशासित सेवा पूरा गरेपछि शान्तकुमार गुरुङको जीवनमा अर्को एउटा अत्यन्तै विशिष्ट, चुनौतीपूर्ण र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको अवसर आएर उभियो। सैनिक सेवाकै क्रममा उनले देखाएको असाधारण कार्यक्षमता, उच्च गोपनीयता, अभेद्य विश्वसनीयता, अनुशासित व्यवहार र शारीरिक तथा मानसिक सतर्कताको कदर गर्दै उनलाई एउटा विशेष जिम्मेवारीका लागि छनोट गरियो।त्यो जिम्मेवारी थियो—एसियाकै सर्वाधिक धनी, प्रभावशाली र प्रतिष्ठित उद्योगपति डा. ली का शिङ (Dr. Li Ka-shing) को व्यक्तिगत अङ्गरक्षक (Personal Bodyguard)।
डा. ली का शिङ केवल एक व्यापारी वा उद्योगपति मात्र थिएनन्, उनी हङकङ र समग्र एसियाकै आर्थिक जगलाई परिचालन गर्न सक्ने क्षमता राख्ने बहुराष्ट्रिय व्यापारिक साम्राज्यका मालिक थिए। त्यस्ता विश्वविख्यात र अतिविशिष्ट (VVIP) व्यक्तित्वको सुरक्षामा खटिनु कुनै साधारण कुरा थिएन। यसका लागि सामान्य सुरक्षा ज्ञान मात्र पर्याप्त हुँदैनथ्यो; छिनछिनमा बदलिन सक्ने परिस्थिति, सम्भावित खतराको पहिचान, उच्च गोपनीयता र २४ सै घण्टा उच्च सतर्कताको आवश्यकता पर्थ्यो।
शान्तकुमार गुरुङले बेलायती सेनाको सक्रिय सेवाबाट अलग भई डा. ली का शिङको व्यक्तिगत अङ्गरक्षकका रूपमा काम गर्ने यो कठिन र महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारीलाई स्वीकार गरे।उनले झन्डै ११ वर्षसम्म उक्त जिम्मेवारी अत्यन्त कुशलता, निष्ठा र इमानदारिताका साथ निर्वाह गरे।अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका ठूला उद्योगपति, राजनीतिज्ञ, कूटनीतिज्ञ र विश्वका शीर्ष हस्तीहरूसँगको उठबस हुने वातावरणमा रहेर ११ वर्षसम्म अङ्गरक्षकका रूपमा काम गर्दा उनले अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षा व्यवस्थापन, शिष्टाचार, गोपनीयता र व्यवस्थापकीय कौशलको गहिरो व्यावहारिक ज्ञान हासिल गरे।
सैन्य शौर्यदेखि VVIP सुरक्षासम्मको २८ वर्षे मार्गचित्र
शान्तकुमारको यो २८ वर्षे सेवा यात्रा दुई मुख्य अध्यायहरूमा विभाजित छ। पहिलो अध्याय १७ वर्षको ब्रिटिस गोर्खा सैनिक (६ जीआर) जीवन हो, जहाँ उनले कार्यवाहक सार्जेन्टका रूपमा पल्टनको नेतृत्व गरे, दीर्घ सेवा तथा असल आचरण पदक र शान्ति स्थापना पदकबाट विभूषित भए अनि बटालियनलाई भलिबलमा ५ पटकसम्म आर्मी च्याम्पियन र नेपाल कप विजेता बनाए।
दोस्रो अध्याय ११ वर्षको VVIP व्यक्तिगत सुरक्षा सेवा हो, जहाँ उनले एसियाकै शीर्ष उद्योगपति डा. ली का शिङको व्यक्तिगत अङ्गरक्षकका रूपमा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको उच्च गोपनीयता, पेसागत मर्यादा र सुरक्षा दक्षता प्रदर्शन गरे।
सैनिक जीवनको ब्यारक र युद्ध मैदानको कडा अनुशासनदेखि लिएर विश्वका धनाढ्य व्यक्तित्वको सामीप्यमा रहेर उच्च सुरक्षा व्यवस्थापन गर्नेसम्मको यो २८ वर्षे लामो यात्राले शान्तकुमारको अनुभवलाई परिपक्व, दृष्टिकोणलाई फराकिलो र कार्यक्षमतालाई बहुआयामिक बनायो।उनले यस अवधिमा विश्वका विभिन्न देशको भ्रमण गरे, भिन्न-भिन्न संस्कृति र कार्यशैलीलाई नजिकबाट नियाले। यति लामो र प्रतिष्ठित जिम्मेवारीमा रहँदा पनि शान्तकुमारमा कहिल्यै अहङ्कार वा घमण्डको आभास भएन।बरु उनी झन्-झन् शालीन, धैर्यवान्, सहयोगी र विनम्र बन्दै गए।उनको यो नम्रता र सरलता नै उनको व्यक्तित्वको सबैभन्दा बलियो र आकर्षक पक्ष हो।
डा. ली का शिङजस्तो विश्वविख्यात व्यक्तित्वको सुरक्षामा ११ वर्ष रहँदा मैले गोपनीयता र अनुशासनको वास्तविक अर्थ बुझेँ। जति ठूलो पद वा जिम्मेवारीमा पुगे पनि मानिसले आफ्नो धरातल र नम्रता छाड्नुहुदैन भन्ने कुरा मैले त्यहीँ सिकेको हुँ। शान्तकुमार बताउँछन्।
लण्डनको स्वरोजगार, पारिवारिक देउराली र जीवनसाथीको साथ
राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा कर्तव्य र जिम्मेवारीको लामो यात्रा तय गरिसकेपछि शान्तकुमार गुरुङको अगाडि आफ्नो पारिवारिक जीवन र सन्तानको भविष्यको प्रश्न आएर उभियो।जीवनको अमूल्य २८ वर्ष पल्टनको अनुशासन र अरूको सुरक्षामा समर्पित गरिसकेका शान्तकुमारले अब आफ्नो परिवार, सन्तानको उच्च शिक्षा र उज्ज्वल भोलिलाई प्राथमिकता दिने निर्णय गरे। यही दूरदर्शी सोच, त्याग र जिम्मेवार अभिभावकत्वको भावनाका साथ उनी मे २०१५ मा परिवारसहित स्थायी रूपमा बेलायत बसाइँ सरे।
हाल शान्तकुमार बेलायतको मुटु लण्डनमा आफ्नो परिवारसँग बसोबास गर्दै आएका छन्।बेलायत पुगेपछि उनले अरूको अधीनमा खुम्चिनुभन्दा आफ्नै पसिना र क्षमतामा विश्वास गर्दै स्वरोजगार पेसा अपनाए।लण्डनजस्तो व्यस्त र प्रतिस्पर्धी अन्तर्राष्ट्रिय महानगरमा आफ्नो स्वरोजगार व्यवसायलाई कुशलतापूर्वक सञ्चालन गर्दै उनी एक सफल र आत्मनिर्भर व्यवसायीका रूपमा समेत स्थापित भएका छन्।
शान्तकुमारको यो सफलता, पारिवारिक स्थायित्व र सामाजिक प्रतिष्ठाको पृष्ठभूमिमा उनकी जीवनसाथी ज्योति गुरुङको योगदान अतुलनीय छ। ज्योति गुरुङ अत्यन्तै शालीन, भद्र, सुझबुझपूर्ण र ममतामयी व्यक्तित्वकी धनी छिन्। सैनिक सेवाको १७ वर्षे लामो वियोग र हङकङको व्यस्त सुरक्षा जीवनका क्रममा होस् या लण्डनको नयाँ परिवेशमा स्वरोजगार यात्रा खडा गर्दा, ज्योतिले सधैँ शान्तकुमारलाई बलियो आड, प्रेरणा, न्यानो साथ र सहकार्य प्रदान गर्दै आएकी छिन्।ज्योति गुरुङको निरन्तरको सहकार्य, समसाथ र नि:स्वार्थ सद्भावकै कारण शान्तकुमारका प्रत्येक पाइलाहरूले जीवन, पेसा र समाजसेवाका सर्वोच्च देउरालीहरू चुम्न सफल भएका हुन्।
शान्तकुमारको पारिवारिक संसार अत्यन्तै खुसी, सन्तुष्ट र समृद्ध छ।उनी आफ्ना सन्तानको प्रगति र पारिवारिक खुसीमा बेहद आनन्दित हुन्छन्।उनकी जेठी छोरी सामिनको शुभविवाह भई उनको कोखबाट छोरा (नाति) को जन्म भइसकेको छ। नाति पाएपछि शान्तकुमार अहिले बाजे बनिसकेका छन् र नातिको तोतेबोली र साना पाइलाहरूसँगै उनले बाजे हुनुको एउटा छुट्टै अनुपम खुसी र मातृत्वमय आनन्द महसुस गरिरहेका छन्।
उनकी कान्छी छोरी बुल्गेरियामा मेडिकल (डाक्टरी) विषयको उच्च शिक्षा हासिल गर्दै मानव सेवाको पवित्र बाटोमा अघि बढिरहेकी छिन्। यस्तै, उनका सुपुत्र सिद्धार्थ गुरुङ लण्डनमै बसेर उच्च शिक्षा लिँदै आफ्नो उज्यालो भविष्य निर्माणमा तल्लिन छन्।शान्तकुमारका धेरै आफन्त, इष्टमित्र र प्रियजनहरू पनि लण्डनमै बसोबास गर्ने भएकाले उनको पारिवारिक र सामाजिक वृत्त अत्यन्तै जीवन्त, आत्मीय र न्यानो छ। व्यक्तिगत प्रतिष्ठा र सम्पत्तिभन्दा पनि आफ्ना सन्तानको सफलता, जीवनसाथीको माया र परिवारको सुखलाई नै जीवनको वास्तविक पुँजी मान्ने शान्तकुमार यसै पारिवारिक सन्तुष्टि र खुसीमा पूर्ण रूपमा रमाएका छन्।
मेरी जीवनसाथी ज्योतिको भद्र स्वभाव र अविरल साथ नभएको भए म यहाँसम्म पुग्न सक्ने थिइनँ। छोरी बुल्गेरियामा डाक्टर पढ्दै छिन्, छोरा लण्डनमा पढ्दै छ, जेठी छोरीबाट नाति जन्मिएर बाजे बन्न पाएको छु। मेरो परिवारको यही खुसी नै मेरो जीवनको सबैभन्दा ठूलो देउराली र सन्तुष्टि हो, शान्तकुमार अनुहारमा उज्यालो मुस्कान ल्याउँदै भन्छन्।
घरदेश र परदेशको दोसाँचो: पारिवारिक त्याग र बसाइँसराइ
राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा कर्तव्य र जिम्मेवारीको लामो यात्रा तय गरिसकेपछि शान्तकुमार गुरुङको अगाडि आफ्नो पारिवारिक जीवन र सन्तानको भविष्यको प्रश्न आएर उभियो।जीवनको अमूल्य २८ वर्ष पल्टनको अनुशासन र अरूको सुरक्षामा समर्पित गरिसकेका शान्तकुमारले अब आफ्नो परिवार, सन्तानको उच्च शिक्षा र उज्ज्वल भोलिलाई प्राथमिकता दिने निर्णय गरे।
यही दूरदर्शी सोच, त्याग र जिम्मेवार अभिभावकत्वको भावनाका साथ उनी मे २०१५ मा परिवारसहित स्थायी रूपमा बेलायत बसाइँ सरे।व्यक्तिगत उपलब्धि, नाम र दामभन्दा पनि सन्तानको सुखद भविष्य, उच्च शिक्षा र पारिवारिक उन्नतिलाई नै जीवनको ठूलो सफलता मान्ने उनको यो निर्णयले उनको परिवारप्रतिको अगाध माया र दायित्वबोधलाई उजागर गर्दछ।
हाल उनी बेलायतमा आफ्नी धर्मपत्नी ज्योति गुरुङ, दुई छोरी, एक छोरा र एक नातिसहित सुखी, अनुशासित र मर्यादित पारिवारिक जीवन बिताइरहेका छन्।उनकी धर्मपत्नी ज्योति गुरुङले उनको हरेक उतारचढावमा, सैन्य सेवाको लामो वियोगमा र सामाजिक सेवाका अभियानहरूमा सधैँ बलियो आड र भरोसा दिँदै आएकी छन्। एक सैनिकका रूपमा घरपरिवारबाट टाढा रहँदा होस् या हङकङ र बेलायतको व्यस्त जीवनमा होस्, पारिवारिक सहयोग र समझदारीकै कारण शान्तकुमारले आफ्ना हरेक जिम्मेवारीहरू निरन्तर र निर्धक्क रूपमा पूरा गर्न सकेका हुन्।
घरदेशको पाखापखेरा, गाउँघरको रोधी, सालैजो र आफन्तको न्यानो काख छोडेर परदेशको बिरानो सहरमा बस्दाको मर्म बुझिनसक्नु हुन्छ।परदेसिनु लाहुरे गुरुङ समुदायको बाध्यता र परम्परा दुवै हो। छातीभरि जन्मभूमिको माया, पोखराको फेवाताल र पर्वतको लाङ्दी गाउँको सम्झना बोकेर बेलायतको सडकमा हिँड्दा शान्तकुमारको मन धेरैपटक भावुक बन्छ।तर, यही भावुकतालाई उनले नेपाली समुदायको सेवा गर्ने ऊर्जामा रूपान्तरण गरेका छन्। बेलायतको बसाइले उनको परिवारलाई स्थायित्व र समृद्धि त दियो नै, उनी स्वयंलाई पनि आफ्नो मातृभूमि, आफ्ना समुदाय र संस्कृतिसँग नयाँ ढङ्गले जोडिने एउटा फराकिलो सामाजिक मैदान उपलब्ध गरायो।
घरदेश छोडेर परदेशमा बस्दा मुटुभित्र सधैँ एउटा चोटजस्तो सम्झना दुखिरहन्छ।आफ्नो गाउँको माटो, पाखापखेरा र आफन्तको जस्तो माया परदेशमा कहाँ पाइन्छ र ? तर, यही प्रवासी भूमिमा रहेका नेपालीहरूलाई एकापसमा जोड्नु र सहयोग गर्नु नै हाम्रो सान्त्वना बनेको छ, शान्तकुमार भन्छन्।
तमु धीं यूके, १०० किमी ट्रेलवाकर र बाढीपीडितका लागि १४ लाखको परोपकार
बेलायत सरेपछि धेरैजसो मानिसहरू आफ्नो व्यक्तिगत काम, जागिर र पारिवारिक वृत्तमा नै सीमित हुने गर्दछन्।तर शान्तकुमार गुरुङको व्यक्तित्व सैन्य सेवा र व्यक्तिगत सुरक्षामा मात्रै सीमित रहने खालको थिएन।उनीभित्र बाल्यकालदेखि नै हुर्किएको सेवाभाव, परोपकारी भावना र सामाजिक उत्तरदायित्वको ज्वाला बलिरहेको थियो।उनी अत्यन्त मिलनसार, सहयोगी र अरूको दुःखमा मलम लगाउन पाउँदा आत्मसन्तुष्टि प्राप्त गर्ने उदार हृदयका व्यक्ति हुन्।
सन् २०१५ मा बेलायत पुगेलगत्तै उनी बेलायतस्थित नेपालीहरूको छाता संस्था मानिने तमु धीं यूके (Tamu Dhee UK) सँग आबद्ध भए।तमु धीं यूके बेलायतमा गुरुङ (तमु) समुदायको भाषा, संस्कृति, भेषभूषा र पहिचानलाई संरक्षण गर्दै समग्र नेपाली समुदायको हकहित र सामाजिक सेवामा क्रियाशील रहेको एक अत्यन्तै प्रतिष्ठित र अनुशासित संस्था हो।शान्तकुमार यो संस्थामा जोडिएपछि केवल साधारण सदस्य वा दर्शकका रूपमा मात्र सीमित रहेनन्।उनले संस्थाका हरेक गतिविधि, सांस्कृतिक कार्यक्रम, खेलकुद प्रतियोगिता र परोपकारी अभियानहरूमा अग्रसर भएर काम गर्न थाले।
शान्तकुमारको कार्यशैलीको मुख्य विशेषता भनेको बोल्ने कम, काम धेरै गर्ने हो। संस्थाले जुनसुकै जिम्मेवारी सुम्पिए पनि त्यसलाई आफ्नो व्यक्तिगत कामसरह मानेर रातदिन नभनी पूर्ण निष्ठाका साथ सम्पन्न गर्नु उनको पहिचान बन्यो।यही लगनशीलता, इमानदारिता र नि:स्वार्थ भावका कारण उनी छोटो समयमै तमु धीं यूकेका पदाधिकारी, कार्यसमिति सदस्यहरू र समग्र प्रवासी नेपाली समुदायका बीचमा अति नै विश्वासिलो, भरपर्दो र सम्मानित व्यक्तित्वका रूपमा स्थापित भए।
शान्तकुमार गुरुङको उत्कृष्ट व्यवस्थापकीय क्षमता र नेतृत्व कौशलको एउटा बलियो उदाहरण सन् २०२४ मा देख्न पाइयो। तमु धीं यूकेले आयोजना गरेको ऐतिहासिक ल्होसार रजत महोत्सव २०२४ मा उनलाई यातायात संयोजक (Transportation Coordinator) को महत्त्वपूर्ण र चुनौतीपूर्ण जिम्मेवारी दिइएको थियो। हजारौँको संख्यामा सहभागी हुने, बेलायतका विभिन्न कुनाबाट आउने अतिथिहरू, वरिष्ठ व्यक्तित्वहरू र सर्वसाधारणको सहज आवागमन, सवारी साधनको व्यवस्थापन र सुरक्षाको प्रबन्ध मिलाउनु अत्यन्तै जटिल काम थियो। तर आफ्ना सैन्य जीवनका व्यवस्थापकीय अनुभवहरूलाई प्रयोग गर्दै उनले सो जिम्मेवारीलाई यति व्यवस्थित, चुस्त र प्रभावकारी ढङ्गले निर्वाह गरे कि कार्यक्रममा सहभागी सबैले उनको लगनशीलता र व्यवस्थापकीय दक्षताको मुक्तकण्ठले प्रशंसा गरे।
१०० किलोमिटर ट्रेलवाकर पदयात्रा र बाढीपीडित उद्धार अभियान
तमु धीं यूकेको संस्थागत उचाइ, साख र प्रतिष्ठालाई अझ फराकिलो बनाउन र बेलायती मूलधारको समाजमा संस्थाको पहिचान स्थापित गर्न शान्तकुमारले निरन्तर पहलकदमी लिँदै आएका छन्।यसै क्रममा उनले क्वीन्स गोर्खा सिग्नल्स (Queen’s Gurkha Signals) ले हरेक वर्ष आयोजना गर्दै आएको बेलायतको अत्यन्तै कठिन र प्रतिष्ठित अन्तर्राष्ट्रिय परोपकारी पदयात्रा कार्यक्रम ट्रेलवाकर (Trailwalker) मा तमु धीं यूके टोलीको टिम लिडर (Team Leader) भई ऐतिहासिक नेतृत्व सम्हाले।
नेपालमा आएको विनाशकारी बाढी पहिरोबाट प्रभावित परिवारहरूको सहयोगार्थ सञ्चालन गरिएको यस ट्रेलवाकर २०२६ (TAMU DHEE UK TRAILWALKER 2026, 100 KM CHARITY RUN – WALKING TOGETHER FOR NEPAL) अभियानमा शान्तकुमारको नेतृत्वमा तमु धीं यूकेको टोलीले अभूतपूर्व साहस र टोली भावना प्रदर्शन गर्यो।
यस १०० किलोमिटर लामो परोपकारी ट्रेलवाकर अभियानमा टिम लिडरका रूपमा शान्तकुमार गुरुङ स्वयम् मैदानमा उत्रिएका थिए।उनका साथमा सहभागी धावकका रूपमा क्याप्टेन लक्ष्य गुरुङ, तर्कजङ गुरुङ, शारदा गुरुङ र उपाध्यक्ष कमल गुरुङ रहेका थिए। यसैगरी पदयात्रालाई निरन्तर हौसला, खाना, पानी र प्राथमिक उपचारको व्यवस्था मिलाउन सपोर्ट क्रु (Support Crew) को भूमिकामा प्रकाश गुरुङ, उमा गुरुङ, रोशनी गुरुङ र रोशन गुरुङ खटिएका थिए। अन्तिम चेकपोइन्ट ८ देखि ब्राइटन रेस कोर्सको फिनिस लाइनसम्म सूर्य गुरुङले विशेष सहयोग पुर्याएका थिए।
यस अभियानमा संस्थागत अभिभावकत्व प्रदान गर्दै तमु धीं यूकेका अध्यक्ष जुमकाजी गुरुङले चेकपोइन्ट २ तथा चेकपोइन्ट ८ देखि फिनिस लाइनसम्म सपोर्ट क्रुका रूपमा खटिएर धावकहरूलाई निरन्तर हौसला प्रदान गरे भने महासचिव डा. विशाल गुरुङ चेकपोइन्ट ५ बाट जोडिँदै चेकपोइन्ट ९ देखि फिनिस लाइनसम्म टोलीसँगै अघि बढेका थिए।
शनिबार बिहान सुरु भएको १०० किलोमिटरको कठिन पदयात्रामा शान्तकुमार गुरुङको नेतृत्वमा सम्पूर्ण टिमले २२ घण्टा ५४ मिनेट मा दूरी पूरा गर्यो। आइतबार बिहान करिब ५:२० बजे ब्राइटन रेस कोर्स (Brighton Racecourse) को फिनिस लाइनमा टोलीका सबै सदस्यहरू कुनै पनि चोटपटकबिना आइपुग्दा वातावरण अत्यन्तै भावुक र उत्साहजनक बनेको थियो।
यस अभियानमार्फत तमु धीं यूकेले सञ्चालन गरेको जस्टगिभिङ (JustGiving) च्यारिटी अभियानमार्फत ८,००० पाउन्डभन्दा बढी (झन्डै १४ लाख नेपाली रुपियाँ) राहत रकम सङ्कलन भयो।सो रकम नेपालमा भोटेकोशी नदीको विनाशकारी बाढीबाट प्रभावित पीडित जनताको राहत र पुनर्स्थापनाका लागि उपयोग गरियो। यसैगरी, तमु धीं यूकेले नेपाली मेलाबाट बचत भएको रकम, विभिन्न सहयोगी सङ्घसंस्था र सदस्यहरूको दानसमेत गरी नेपाल सरकारको राहत कोषमा रु. १ करोड १ हजार सहयोग गर्ने ऐतिहासिक निर्णयसमेत गर्यो।
प्रवासको व्यस्त जीवन, कामको धपेडी र आफ्नो व्यक्तिगत आरामलाई पन्छाएर मातृभूमिको दुःखमा मल्हम लगाउन शान्तकुमार गुरुङले देखाएको यो नेतृत्वदायी अग्रसरताले उनको उच्च सङ्गठन क्षमता, सामूहिक भावनाप्रतिको विश्वास र नेपालप्रतिको अगाध मायालाई प्रष्ट पार्छ।
हामीले २२ घण्टा ५४ मिनेटसम्म नसुती, नथाकी १०० किलोमिटर पैदल हिँड्दा गोडामा ठेला उठेका थिए, शरीर थाकेको थियो। तर जब नेपालका बाढीपीडित दाजुभाइ दिदीबहिनीको अनुहार सम्झन्थ्यौँ, हाम्रो थकान मेटिन्थ्यो। मातृभूमिको दुःखमा थोरै भए पनि मलम लगाउन पाउनु नै हाम्रो ठूलो विजय हो, शान्तकुमार ट्रेलवाकरको अनुभव सुनाउँछन्।
आञ्चलिक भाषा, रैथाने शब्द र गुरुङ संस्कृतिको जीवनदृष्टि
गण्डकी प्रदेश, विशेष गरी पर्वत, कास्की र स्याङ्जाको गुरुङ समुदायमा लाहुरे हुनु भनेको केवल पल्टन जानु मात्र होइन। यो त कुलकुटुम्ब, आमाबाबु र गाउँले ठाउँको शिर उच्च राख्ने संस्कृति हो। शान्तकुमार गुरुङको जीवनीलाई विशलेषणात्मक दृष्टिले हेर्दा उनमा ब्रिटिस सेनाको अनुशासन र गण्डकीको आञ्चलिक जनजीवनको ठेट सुगन्धको अद्भुत मिश्रण भेटिन्छ।
पर्वत जिल्लाको लाङ्दी गाउँमा बोलिने आञ्चलिक भाषा र ठेट नेपाली शब्दहरूमा एउटा अलग्गै मिठास हुन्छ। गाउँका पाखापखेरा, गह्राहरू, कुवा-धारा, ढिकी-जाँतो, रोधीघर र भन्ज्याङहरूले शान्तकुमारको सोचलाई सधैँ माटोशीत जोडिराखे।उनले प्रयोग गर्ने भाषामा भर्रा, ठेट र रैथाने शब्दहरूको स्वाभाविक घुलन पाइन्छ। उनी कुराकानी गर्दा “हाम्रो लाङ्दीको पाखापखेरा,” “दरो मुटु,” “गाह्रो-साह्रो,” “गाउँले दाजुभाइ,” “माटोको माया” जस्ता शब्दहरू बडो आत्मीयताका साथ प्रयोग गर्छन्।
लाहुरे जीवनको अर्को पाटो भनेको विछोडको पीडा हो।जवान उमेरमा घरदेश, लाङ्दीको पाखा र गाउँघर छोडेर परदेशको पल्टनमा भासिनु, परिवारबाट वर्षौँसम्म टाढा रहनु र युद्धका मैदानहरूमा जीवन हत्केलामा राखेर हिँड्नु लाहुरेहरूको नियति हो। शान्तकुमारले यो नियतिलाई नजिकबाट भोगेका छन्। परदेशमा बस्दा रातको एकान्तमा गाउँको रोधीमा गाएको सालैजो, सोरठी र घाटुको धुन मनमा गुन्जिँदा आँखा रसाउनु स्वाभाविक हुन्छ। तर, शान्तकुमारले आफ्नो यो व्यक्तिगत भावुकता र विछोडको पीडालाई प्रवासी नेपालीहरूलाई एकीकृत गर्ने सामाजिक शक्तिमा बदलिदिए।उनको अग्लो कद, गोरो अनुहार र हेर्दैमा विदेशीजस्तो देखिने बाह्य आवरणभित्र एउटा साँचो नेपाली मुटु धड्किरहेको छ। उनी भन्छन्:
मान्छेले जतिसुकै ठूलो सुट-बुट लगाए पनि, जस्तै सुविधायुक्त सहरमा बसे पनि उसको पहिचान भनेको उसको माटो र संस्कृति नै हो। परदेशमा हामीले हाम्रो भाषा, भेषभूषा र भाइचारा जोगाउन सकेनौँ भने हाम्रा सन्ततिले आफ्नो जरा बिर्सनेछन्। त्यसैले म समाजसेवामा खटेको हुँ।
‘आदर्श तमु‘ सम्मानको औचित्य र निष्कर्षात्मक निचोड
शान्तकुमार गुरुङको जीवनयात्रालाई नजिकबाट नियाल्दा यो केवल एक व्यक्तिको सफलताको साधारण कथा मात्र होइन, बरु यो सैन्य शौर्य, व्यावसायिक उत्कृष्टता, पारिवारिक त्याग, इमानदारिता र नि:स्वार्थ सामाजिक सेवाको एउटा सिङ्गो जीवन्त महाकाव्य हो। पर्वतको विकट लाङ्दी गाउँको धुले बाटोबाट सुरु भएको उनको यात्रा मलेसियाको जन्मभूमि, पोखराको अमर सिंह हाइस्कुलको आँगन, ब्रिटिस गोर्खा पल्टन (६ जीआर) को कडा ब्यारक, हङकङका VVIP सुरक्षा घेरा हुँदै आज लण्डनको सामाजिक मञ्चसम्म आइपुगेको छ।
शान्तकुमार गुरुङको जीवनका चार स्तम्भ
शान्तकुमारको जीवनको उचाइ चारवटा मजबुत स्तम्भहरूमा अडिएको छ:
पहिलो स्तम्भ उनको सैनिक शौर्य हो, जहाँ उनले १७ वर्षसम्म ६ जीआरमा अनुशासित सेवा गर्दै कार्यवाहक सार्जेन्ट बने, विभिन्न सम्मान पदकहरू चुमे र बटालियनलाई भलिबलमा ५ पटक आर्मी च्याम्पियन बनाए।दोस्रो स्तम्भ उनको VVIP सुरक्षा दक्षता हो, जहाँ उनले एसियाकै शीर्ष उद्योगपति डा. ली का शिङको ११ वर्षसम्म व्यक्तिगत अङ्गरक्षक बनेर उच्च गोपनीयता र पेसागत निष्ठाको नमुना पेस गरे।तेस्रो स्तम्भ उनको दूरदर्शी अभिभावकत्व हो, जहाँ उनले सन्तानको उच्च शिक्षा र समृद्ध भविष्यका लागि मे २०१५ मा बेलायत बसाइँ सर्ने निर्णय गरे।चौथो स्तम्भ उनको परोपकारी समाजसेवा हो, जहाँ उनले तमु धीं यूकेमार्फत ल्होसार रजत महोत्सवको यातायात व्यवस्थापन र ट्रेलवाकर १०० किमी पदयात्राको नेतृत्व गरी भोटेकोशी बाढीपीडितका लागि १४ लाख रुपियाँ राहत सङ्कलन गरे।
शान्तकुमार गुरुङको यही निरन्तरको समर्पण, संस्थाको विकास र विस्तारमा पुर्याएको अतुलनीय योगदान, सामाजिक सेवामा देखाएको अद्भुत सक्रियता तथा नेपाली समुदायप्रतिको अगाध निष्ठाको उच्च मूल्याङ्कन गर्दै तमु धीं यूके (Tamu Dhee UK) ले उनलाई संस्थाको सर्वोच्च र अत्यन्तै गरिमामय आदर्श तमु सम्मानबाट विभूषित गरेको छ।यो सम्मान केवल एउटा पदक वा प्रमाणपत्र मात्र होइन; यो त शान्तकुमार गुरुङले आफ्नो सम्पूर्ण जीवनभर कमाएको इमानदारिता, उनले समाजका लागि गरेको त्याग, उनको सादगीपूर्ण र हंसमुख व्यक्तित्व एवं नि:स्वार्थ नेतृत्व क्षमताको साँचो कदर हो।यस सम्मानले के पुष्टि गर्छ भने मानिसको पहिचान उसको पद वा धनसम्पत्तिले मात्र निर्धारण गर्दैन, बरु उसले समाज र मानव जातिका लागि दिएको निष्काम योगदान र नि:स्वार्थ समयले गर्छ।
शान्तकुमार गुरुङको ५८ वर्षे यो प्रेरक जीवनयात्राले आजको नयाँ पुस्तालाई, विशेष गरी प्रवासमा हुर्कँदै गरेका नेपाली युवाहरूलाई आफ्ना पितापुर्खाको अनुशासन, इमानदारिता, संस्कृति र मातृभूमिप्रतिको दायित्व कहिल्यै बिर्सनु हुँदैन भन्ने अमूल्य सन्देश दिएको छ।उनको जीवनले सिकाउँछ काम सानो वा ठूलो हुँदैन, जुनसुकै क्षेत्रमा रहे पनि आफ्नो कर्तव्य र इमानलाई सधैँ माथि राख्नुपर्छ।
अनुशासनका प्रतीक, कर्तव्यनिष्ठ पूर्वसैनिक, VVIP सुरक्षाका सफल व्यक्तित्व, जिम्मेवार अभिभावक एवं निष्ठावान् सामाजिक अभियन्ता आदर्श तमु शान्तकुमार गुरुङ को सुखद, दीर्घ र सुस्वास्थ्य जीवनको हार्दिक कामना गर्दछौँ।उनको यो निष्कलङ्क कर्मयात्रा आगामी दिनहरूमा पनि समग्र समाजका लागि प्रेरणाको अजस्र स्रोत बनिरहनेछ।